Steenovens Hitland

intro

informatie

projectomschrijving

foto's (24)

programma:	Nog onbekend
plaats:	Nieuwerkerk aan den IJssel
opdrachtgever:	Gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel
BVO:	1500 m2
opdracht:	Restauratie en hergebruik steenovens
start bouw:	loop 2009
oplevering:	2010
in samenwerking met:	Verlaan en Bouwstra architecten
met medewerking van:	Carin Jannink Landschap en stedebouw
projectarchitect:	Sandra Burggraaf
projectteam	Miel Karthaus Carin Jannink Sandra Burggraaf

De Hollandsche IJssel is en was een werkrivier. In vroeger tijden werden langs de IJssel op tientallen steenplaatsen de bekende IJsselstenen gemaakt. De steen stond bekend om haar goede kwaliteit, haar kleine afmeting en specifieke gele kleur; het resultaat van de eigenschappen van de klei in de IJssel. Niet alleen regionaal werd de IJsselsteen verspreid, in delen van Europa en zelfs ver daarbuiten is de IJsselsteen toegepast. Na de tweede wereldoorlog nam de IJsselsteenproductie af en in de jaren zestig sloot de laatste steenplaats haar deuren: Klein Hitland, gelegen aan de voet van de Groenedijk aan de Hollandsche IJssel. Het grote terrein rond de ovens, wat gebruikt werd om de klei te drogen en de stenen te stapelen, is verkocht en wordt gebruikt als recreatiegebied. Wij hebben samen met de gemeente subsidie aangevraagd voor de consolidatie van de ovens en in juni 2009 is deze tot onze grote vreugde ook toegekend door de RACM.  Het restauratieproces is nu begonnen en zal eind 2010 gereed zijn.

Parallel hieraan zoeken wij in opdracht van de Gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel naar een passende functie voor de steenovens en haar turfschuren, zodat zij weer actief gebruikt kunnen gaan worden. Graag zien wij deze functie in relatie tot de werkrivier en met een reikwijdte die de regio overstijgt, zodat zij mensen uit de directe omgeving en uit bv Rotterdam en Gouda kan samenbrengen. Landschappelijk willen we de ovens weer verbinden met de IJssel en het achterliggende slagenlandschap.

Wij bedachten een ' gereedschapskist' met voorzieningen die getroffen kunnen worden om verschillende activiteiten elkaar te laten afwisselen in de ovens. De ovens worden intact gelaten en gebruikt als inspiratiebron voor diegenen die er op dat moment gebruik van mogen maken. Zo veel mogelijk doelgroepen ruimte geven om in, rond, tussen en naast de ovens en de rivier hun eigen activiteiten te laten ontplooien is de insteek om de ovens weer tot leven te wekken aan de Hollandsche IJssel.

Wilt u meer weten over de voortgang van het werk en de zoektocht naar een nieuwe gebruiker?

Kijk op: www.steenovens.nl

Foto van de steenovens rond 1960, de ovens waren toen nog in bedrijf voor de productie van de vermaarde IJsselstenen.  De afbeelding hebben we verkregen met medewerking van de Historische vereniging NadIJ   De zellingen aan de Hollandsche IJssel. De slib in de rivier sloeg neer op de rikken en werd vervolgens op de zellingen gelegd om te besterven. Daarna werd de klei naar achter de dijk gebracht om op de zetvelden te drogen alvorens gebakken te worden tot IJsselsteen.    Een schoolplaat waarop het proces van het bakken van de IJsselstenen stap voor stap wordt uitgelegd. De afbeelding is verkregen met medewerking van de Historische vereniging NadIJ.   De vier ovens zoals zij er afgelopen Juni bijstonden. De ovens zijn prachtig overgroeid geraakt met bomen, planten en struikgewas. Helaas maken de wortels de muren helemaal kapot en zal het groen grootendeels verwijderd worden.   Van één steenoven staan de turfschuren nog overeind. In deze schuren zaten de stokers, die tijdens de stook van ongeveer 1 miljoen stenen tegelijkertijd, de turf zes weken lang door de stookgaten naar binnen smeten en zo de stenen van continue vuur voorzagen.   De steenovens van binnenuit gezien. De ovens behoren tot het type open veldoven, er heeft dus nooit een dak op de oven gezeten. Langs de vloeren kun je de stookgaten zien zitten, die in verbinding stonden met de turfschuren.    Vanuit Nieuwerkerk aan den IJssel worden de steenovens benaderd over de oude Hitlandse Laan, die door de oude droogmakerijen heenloopt waar men turf stak om de ovens te stoken.   Aan de andere zijde worden de steenovens begrensd door de rivier de IJssel. De ovens steken nog net boven de dijk uit, in de loop van de jaren is de dijk steeds hoger geworden.   De opgave voor het gebied; 1: Oriënteren van ovens zowel op binnendijks gebied als buitendijks gebied 2: Verbeteren landschappelijke inpassing recreatiepark 3: Behouden groene karakter van de dijk 4: Gebied bereikbaar maken voor auto via inprikker vanuit achterland 5: Verbinding met Krimpenerwaard via een fietspontje 6: Aanlegsteiger voor passerende zeilboten.   Beeld van de steenovens met een aanlegsteiger voor pleziervaar een een fietspontje naar de krimpenerwaard.   De relatie tussen 'achter de dijk' en 'op de dijk'.   Op verschillende manieren kan de relatie tussen de ovens en de rivier verbeterd worden. Door op de zelling een uitroepteken te plaatsen, worden de ovens vanaf de rivier veel beter zichtbaar en wordt de relatie tussen ovens en rivier versterkt.   Uitgangspunt voor hergebruik van de ovens is dat er minimale voorzieningen worden getroffen die flexibel gebruik van de ovens mogelijk maakt. Vaste programmaonderdelen komen buiten de ovens te staan, bijvoorbeeld op de zelling. De voorzieningen maken een beleving van de ovens mogelijk en inspireren iedere keer tot een ander gebruik. De ovens zelf blijven praktisch ongewijzigd.   Als monument zijn de ovens vanaf de dijk maar beperkt zichtbaar. Nieuwbouw biedt mogelijkheden om hier een uitroepteken te plaatsen. Met een expressieve architectuur zal de nieuwbouw op de zelling de bijzonderheid van de plek kunnen tonen. Uitkijkend over de rivier, in architectuur verwant aan de donkere boerenschuren zoals die pal aan de overkant, wordt de relatie tussen rivier en landschap versterkt.   Tussen oven 3 en 4 wordt de museumtrap gesitueerd. Langs deze trap kun je de geschiedenis van de plek en haar voormalige bewoners en activiteiten beleven.   Door de ovens vrij te maken van de opgang, deze langs de oorspronkelijke muur van de turfschuur uit te graven wordt de opgang versmald en de samenhang tussen de ovens versterkt.   In oven 1 kan een theater gesitueerd worden. Zowel het podium als de tribune zijn losse elementen en tasten de ovens niet aan. In de bestaande turfschuren kunnen voorzieningen als garderobe en kleedkamers ondergebracht worden.   Een mogelijke activiteit is een wijnproeverij, als aanvulling op een middag theater in steenoven 1.   De restauratie is begonnen, na twee maanden vorstverlet kunnen we aan de slag. Te zien is de bovenzijde van de muur, 1.80 meter breed, die zo beschadigd was door plantengroei, dat hij over een hoogte van 80 centimeter afgeraapt moet worden en opnieuw opgemetseld. Te zien is ook een deel van een muuranker.   Inboetwerk aan de binnenzijde van de ovens.   Inboetwerk aan de buitenzijde van de ovens.   Te zien is een de gehele bovenkant van de muur van oven 2, met de muuranker die over de gehele lengte in de muur zit. Het anker wordt ontroest en geverfd, de stenen schoongemaakt en zo veel mogelijk op dezelfde plaats teruggezet.   De muur wordt met de bestaande scheefstanden meegemetseld. Zo ontstaat een prachtige zwabberende muur.   Fragment van de buitenzijde van oven 3, al deze stenen zijn door vorst aan de buitenzijde kapotgesprongen.